Kościół św. Marcina w Jaworze to zabytkowa świątynia katolicka z elementami wczesnogotyckimi i późniejszymi przebudowami. Znajduje się na wzgórzu w północno‑zachodniej części dawnego miasta; od północy przy świątyni zachował się fragment murów obronnych, a wokół poprowadzono ulice i zabudowę plebanii.
Historia kościoła
Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1242 roku. W IV ćwierci XIV wieku wzniesiono główny gotycki korpus świątyni, a kolejne prace budowlane miały miejsce w XIV–XVI wieku; część zachodnia była rozbudowywana w 1446 i w 1573 roku. W latach 1523–1650 kościół służył gminie ewangelickiej.
Obiekt przeszedł szereg remontów i konserwacji: w XVIII wieku oraz w latach 1865–1866, 1883 i 1960–1962. Prace te dotyczyły zarówno konstrukcji, jak i wykończeń wnętrz.
Architektura i wnętrza
Najstarsze fragmenty budynku to plebania oraz prezbiterium, gdzie zachowały się dekoracje wczesnogotyckie — m.in. rozeta jako zwornik sklepienia zakrystii oraz proste laskowanie w północnym oknie. Prezbiterium ma formę jednonawową, czteroprzęsłową, o wymiarach 21 m długości na 9 m szerokości; w południowej ścianie zachował się gotycki portal z II połowy XIV wieku z przedstawieniem św. Marcina dzielącego się szatą.
Świątynia jest trójnawowa, wszystkie nawy mają tę samą wysokość 13,7 m; każda przykryta jest osobnym dachem dwuspadowym. Cała bryła mierzy 53 m długości i 24,1 m szerokości — nawy rozkładają się następująco: 6,5 m (nawa północna), 10,4 m (nawa główna) i 7,2 m (nawa południowa). Wnętrza nakrywają sklepienia krzyżowo‑żebrowe z dekorowanymi wspornikami i zwornikami; malowidła wykonano techniką suchego fresku i przedstawiają motywy roślinne.
Wieża, materiały i otoczenie
Kościół posiada jedną wieżę od strony północnej, zbudowaną na planie kwadratu i zwieńczoną dachem namiotowym. Pierwotna wieża południowa zawaliła się w 1533 roku; w latach 1534–1536 wzniesiono nową wieżę po stronie północnej, a w 1573 roku dobudowano od zachodu małą wieżę na planie koła. Konstrukcja kościoła wykonana jest z łamanego granitu, a elementy wykończeniowe z ciosanego piaskowca.
Teren świątynny ogrodzony jest murem dawnego cmentarza z licznymi epitafiami. W 2003 roku przy bramie kościelnej ustawiono pomnik Jana Pawła II wykonany z piaskowca, ufundowany przez Anielę Turek.
Organy i wyposażenie muzyczne
Chór muzyczny wraz z 32‑głosowymi organami oddano do użytku w 1732 roku. W latach 1878–1880 instrument przebudował Heinrich Schlag ze Świdnicy. Ze względu na duże zużycie przeprowadzono później generalny remont wykonany przez firmę Cynar.
Informacje praktyczne
- Adres: Świętego Marcina 1, 59-400 Jawor — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48768703170
- Strona internetowa: parafiamarcin.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (331 opinii)
