Wykopki oznaczały zbiór ziemniaków z pola i odbywały się zwykle jesienią. Do prac schodzili się domownicy, sąsiedzi i czasami krewni z miasta. Roboty wykonywano ręcznie i z użyciem prostych narzędzi oraz urządzeń ciągniętych przez zwierzęta lub maszyny.
Jak wyglądały prace w polu?
Prace zaczynały się od rozkopania roślin motyką lub kopaczką ciągniętą przez konie, a z czasem pojawiły się również traktory. Po wyciągnięciu bulw z ziemi należało je zebrać, posegregować i załadować do koszy. Zbieranie bywało męczące; częste było schylanie się, dźwiganie i ból kręgosłupa. Na mniejszych gospodarstwach każdy miał do wykopania kilka rzędów, co usprawniało pracę w grupie.
Jak wyglądał odpoczynek i obrzędy po zbiorach?
Po całodniowej pracy często rozpalano ognisko, przy którym spalano kłącza pozostałe po roślinach i pieczono ziemniaki. Pieczony w żarze ziemniak z popiołami w skórce stanowił tradycyjny sposób zakończenia wykopków. Wspólne biesiadowanie przy ognisku łączyło członków rodziny i sąsiadów po wysiłku polowym.
Jak przechowywano ziemniaki na zimę?
Po zwożeniu z pola ziemniaki trafiały do piwnicy lub były zabezpieczane na zewnątrz. Popularną metodą było kopcowanie ziemniaków — przygotowywano dół, układano warstwami bulwy i nakrywano je na przemian ziemią oraz słomą. W tak przygotowanym schronieniu ziemniaki nie przemarzały zimą. Część plonów sprzedawano na targach lub oddawano do skupu.
Skąd pochodzi ziemniak i jak zmieniała się jego uprawa w Polsce?
Roślina wywodzi się z terenów Andów w Ameryce Południowej. Do Europy ziemniak przywieźli Hiszpanie w XVI wieku i początkowo uprawiano go w przydworskich ogrodach jako roślinę ozdobną i leczniczą. W kolejnych stuleciach ziemniak zyskał znaczenie jako pożywienie i środek na głód. W drugiej połowie XX wieku Polska była jednym z głównych producentów — w latach 60., 70. i 80. powierzchnia upraw przekraczała 2,5 miliona hektarów, a zbiory sięgały blisko 50 milionów ton rocznie. Obecnie powierzchnia upraw w Polsce wynosi około 400 000 ha.
Metody pracy i przechowywania zmieniły się wraz z mechanizacją, ale wiele elementów dawnej tradycji — wspólne wykopki, ognisko i kopcowanie — pozostaje w pamięci wiejskich społeczności.
